fietsen

Wat is fietsen?

Fietsen is je voortbewegen met behulp van een apparaat dat je door middel van pedalen voort laat bewegen.

Het fietsen leer je als kind in Nederland al haast voordat je leert lopen. We leven in een land waar meer fietsen dan inwoners zijn. Dit hebben we te danken aan het feit dat Nederland zo vlak is. We fietsen naar school, universiteit, werk, naar familie en vrienden, maar ook recreatief.

Tegenwoordig wordt de fiets steeds meer gebruikt om fit te blijven. Naast wandelen is het een goede manier om dit te bereiken.

Ook zijn er enorme fietsenstallingen gebouwd, om onderdak te bieden aan de fietsen van werkende en studerende mensen die deze gebruiken zodat hun fietsen veilig en droog staan.

Nice
penny farthing

In Nederland kun je vrijwel overal ongehinderd fietsen. Zowel in steden als in kleine dorpen zijn er gemarkeerde fietspaden en verkeerslichten speciaal voor fietsers en er zijn organisaties die fietsroutes uitgeven. In het hele land zijn er wielerbonden actief.

Fietsen betekent dat je op een door spierkracht aangedreven voertuig zit en dat bestuurt. Een fiets is een voertuig dat veelal met spierkracht wordt aangedreven, ook al hebben we nu elektrische fietsen, wel e-bike genoemd. Zie Stella e-bike

Wie kent de Tour de France, de Vuelta van Spanje of de Giro d’Italia niet? Mocht er zo iemand bestaan, dan leeft die persoon buiten de maatschappij.

Minder bekend zijn tours zoals de Ronde van Vlaanderen, Ronde van Catalonië, Amstel Gold race en de Ronde van Groot Brittannië om er zo een paar te noemen.

Uitvinding van de fiets.

Rond 1790 werd door fransman de Comte Mede de Sivrac een apparaat gemaakt dat iets had van een fiets. Het was helemaal van hout gemaakt en werd Celerifere genoemd. Het had ook geen pedalen of stuur.

Dit apparaat zou als basis hebben gediend voor het ontwerp van de Duitse baron Karel von Drais, in 1816. Hij noemde het een Draisienne, maar in de volksmond heette het een stokpaardje.

Een schotse smid vond in 1839 de eerste trappers uit, maar deze draaiden nog niet rond. In 1861 werd de eerste fiets met trappers gemaakt. De trappers zaten vast aan het voorwiel. Zie hierboven: de penny farthing.

houten fiets
houten celerifere

Rond het jaar 1816 ontwikkelde de Duitse baron Drais de loopfiets. Er zaten geen trappers aan en de fiets was van hout. De mensen zaten dan op de fiets en duwden zichzelf met de voeten vooruit.

Bijna 300 jaar voordat von Drais de eerste fiets maakte, had Leonardo Da Vinci volgens een onbekende bron een fiets met spaken, zadel, pedalen en ketting bedacht. Dat zou jaren na Da Vinci`s overlijden zijn ontdekt. Hij had ook schetsen gemaakt van apparaten die op een helikopter of een vliegmachine zouden lijken.

Bovengenoemde schetsen van een fiets zouden op dat moment helaas technisch niet uitvoerbaar zijn. Maar veel mensen willen toch geloven dat Da Vinci de bedenker van de eerste fiets was, omdat dezelfde uitvinder ook iets had gemaakt dat veel had van een helikopter.

Velocipede als voorloper van de fiets.

De Duitse baron Von Drais heeft als eerste een soort bestuurbaar apparaat gemaakt, dat als een voorloper van de fiets gezien kan worden. Dit toestel werd bekend als “velocipede”, “hobbypaard”, en “hardloopmachine”.

penny farthing
velocipede

Ook werd het als “draisine” aangeduid, vanwege de naam van de uitvinder.

Door deze vroege uitvinding wordt Drais als vader van de fiets gezien. In de loop der jaren is deze uitvinding geëvolueerd en heeft een plaats in de maatschappij gevonden. Zo zijn er, anno 2021, in Nederland 22,9 miljoen fietsen. Dat aantal stijgt al jaren, net als de omzet van fietshandelaren.

oldest bike
houten fiets

Ondanks het feit dat Drais uitvinding de “velocipede” maar een korte periode in de schijnwerpers stond voordat het uit de mode raakte, werd deze versie in heel Europa verder doorontwikkeld.

De engelse dichter John Keats bespotte de velocipede als het “niets van de dag”.

Vanaf 1860 zijn verschillende Franse uitvinders het Drais toestel door gaan ontwikkelen. Uitvinders zoals Lallement, Pierre en Ernst Michaux hebben prototypes met pedalen gemaakt.

De pedalen zaten meestal aan het voorwiel. Dit waren de machines die “fietsen” werden genoemd, maar ook “bottenhakkers” vanwege het ruige karakter ervan.

Om de stabiliteit van het apparaat te vergroten, introduceerden uitvinders zoals Eugène Meyer en James Starley nieuwe modellen met een extra groot voorwiel.

Deze vreemd uitziende apparaten kregen de naam “penny-farthings” of “ordinaries” en werden een ware rage in de jaren 1870 en 1880. Zie onderaan de pagina een video over penny-farthing races.

Fietsen om de wereld.

Rond 1880 zijn de eerste fietsclubs ontstaan, en ook de eerste fietsrace. Zo begon in 1884 de Engelsman Thomas Stevens aan een wereldtour op een fiets met twee hoge wielen. Hij begon zijn avontuur op 22 april en kwam pas in 1895 terug in Engeland, nadat hij Amerika, Europa, Azie en Afrika had bezocht. Zie zijn verhaal op wikipedia.

De eerste race met fietsen met pedalen vond plaats rond 1890 in Frankrijk. De wielersport werd steeds belangrijker en zo ontstond de Tour de France rond de eeuwwisseling. Pas na de tweede wereldoorlog keerde de tour definitief terug naar Frankrijk en andere landen.

De penny-farthing hielp het fietsen aan algemene bekendheid. Probleem was wel het zadel op 1,20 meter hoogte, dat voor de meeste mensen te hoog en dus gevaarlijk bleek om op te rijden.

Dat veranderde in 1885, toen de Engelsman John Kemp Starley een ‘veiligheidsfiets’ ontwierp. Deze had twee even grote wielen en een kettingaandrijving. Maar kort daarna volgden nieuwe ontwikkelingen op het gebied van remmen en banden, die als basis werden gebruikt voor wat later de moderne fiets zou worden.

De laatste jaren van de 19e eeuw begon zowel in Amerika als in Europa een ware gekte rondom de tweewieler. Zo schreef de krant The New York Times in 1896 dat “de fiets een prachtige uitbreiding van persoonlijke kracht en vrijheid belooft, nauwelijks minder dan wat vleugels zouden geven”.

Rond 1885 werden rubber banden, pedalen, remmen en een ketting bij de fiets aangebracht, wat als veilig werd beschouwd.


Fiets met twee even grote wielen.

Rond 1860 ontwikkelde Pierre Michaux de eerste populaire fiets met twee wielen. Deze had pedalen aan het voorwiel, zodat de berijder de fiets kon aandrijven door er op te trappen. Dat werd een succes en het werd in korte tijd zeer populair.

Het apparaat had nadelen, zoals een metalen frame en ijzeren banden die het fietsen moeilijk hanteerbaar maakten. De fietsen wogen vaak meer dan 45 kilo en waren niet makkelijk om op te stappen. Kort daarop begonnen ondernemers met het aanpassen van het een en ander, zoals rubberen banden, en kogellagers om het trappen te verbeteren. Van die tijd stammen ook de driewielers af.

Fietsen in China.

farthing Penny
Velocipede

Ondanks het succes van de fietsen in Europa en Amerika, duurde het vrij lang voordat de populariteit naar China overwaaide. Rond het jaar 1900 waren het vooral buitenlanders die in China rondfietsten.

In China is het gebruik van leenfietsen heel populair. Die worden niet teruggebracht, en zo ontstaan gigantische “leenfietskerkhoven” van uitgeleende maar nooit teruggebrachte fietsen. Er is niet genoeg mankracht om deze fietsen op te ruimen. Ze zullen worden vernietigd.

Tegenwoordig is China een land met ongeveer 0,4 fietsen per inwoner. Gezien het aantal inwoners van dat land (1,398 miljard) maakt dat een aantal van ongeveer 550 miljoen fietsen.

Rond 1980 reed ongeveer 68 procent van de chinezen op de fiets. Dit percentage is omlaag gegaan, maar tegenwoordig maakt de fiets een comeback in het land. Dit heeft te maken met het enorme aantal auto’s in de grote steden.

Fietsen in Nederland.

Anno 2021 telt Nederland ongeveer 22,9 miljoen fietsen. Er zijn dus meer fietsen dan inwoners. Het wordt alsmaar drukker op de fietspaden en in de steden. Het aantal fietsen stijgt, en daardoor ook de omzet van de fietshandelaren.

 penny Motorized
Gemotoriseerde velocipede

Nederland is het land waar, per inwoner, het meest gefietst wordt. Zo rijdt de gemiddelde fietser in ons land ongeveer 1000 kilometer per jaar.

In Nederland is het gemiddelde aantal fietsen per inwoner 1,3. Denemarken en Duitsland staan op nummer twee en drie, met respectievelijk 0,8 en 0,7 fietsen per inwoner.

Binnen Nederland is Zuid-Holland koploper in het aantal kilometers dat we jaarlijks afleggen, gevolgd door Noord-Holland en Noord-Brabant.

Opvallend hierbij is dat het aantal fietsbewegingen al ongeveer 20 jaar stabiel is. We fietsen dus niet vaker, maar wel langer en dit heeft waarschijnlijk te maken met het grote aantal e-bikes dat verkocht wordt: het bereik ervan is groter. Binnen Europa worden in België meer e-bikes verkocht dan in Nederland.

Nederland is het land waar meer mensen overlijden door ongevallen bij het fiets- dan bij het autoverkeer. Dit is te verklaren doordat er in Nederland meer gefietst wordt dan waar ook ter wereld.

In Utrecht staat de grootste fietsstalling van Nederland, met een capaciteit van 12.500 fietsen. En er verrijzen meerdere grote fietsstallingen in diverse steden. Het ministerie van Milieu en Wonen investeert 100 miljoen euro in dit soort stallingen. Dit bedrag is met 245 miljoen vanuit de provincies aangevuld. De meeste moeten bij Ov-knooppunten aangelegd worden.

Ook een elektrische fiets kopen ?

Aantal fietsen per inwoner


Nederland 1,3
Denemarken 0,8
Duitsland 0,8
Noorwegen 0,7
Sweden 0,7
Japan 0,6
Zwitserland 0,5
België 0,5

Italië 0,5
Verenigde Staten 0,5
Canada 0,4
Oostenrijk 0,4
Groot Brittannië 0,4
China 0,4
Frankrijk 0,3
Spanje 0,2


Basisprincipe, de celerifere.

Draisine
Celerifere man

De draisine had geen pedalen en geen ketting. De berijder moest zijn of haar voeten gebruiken om vooruit te komen. De Celerifere, zoals de fiets oorspronkelijk genoemd werd, kon alleen vooruit en geen bochten maken. Men beweert dat het uitvinden van deze vorm van voorstuwen de basis vormde voor het uitvinden van de auto`s.

old draisine
Celerifere vrouw

Helaas redde de Celerifere het niet. Prompt ontstonden er nieuwe modellen, en bovendien was het vrij kostbaar. De ontwikkelingen volgden elkaar in snel tempo op; nieuwe modellen werden gepresenteerd en getest. Een paar van de beste uitvindingen werden de pedalen en de ketting.


De moderne fiets.

moderne fiets
moderne fiets

We weten allemaal hoe belangrijk fietsen voor iedereen is. Een van de eerste vaardigheden die we als kind al leren is fietsen. Eerst op een fiets met, daarna zonder zijwieltjes.
Hoe belangrijk dit is, is te merken aan de verschillende soorten fietsen die we dagelijks om ons heen zien rijden: gewone fietsen, toerfietsen, elektrische fietsen, driewielers, tandems etc.

gekleurde banden
Fiets met groene banden

Je ziet nu ook fietsen die alleen voor sport gebruikt worden, zoals de mountainbike, of een echte toerfiets zoals we die tijdens de tour de France zien.
Intussen is de fiets als apparaat ook ons huis binnengekomen. Die gebruiken we om fit te blijven. Denk daarbij aan indoor cycling en spinning. Je hoeft alleen maar naar een gymzaal te gaan om te zien hoeveel verschillende soorten fietsen en fitnessapparatuur er zijn.


Ouderwetse race.

Men accepteert dat de eerste  penny farthing race in Frankrijk plaatsvond, rond 1860, en dat de Britse uitvinder James Starley in het algemeen als de vader van “de fiets-industrie” wordt gezien, omdat hij continu bezig is geweest met de ontwikkeling van deze apparaten.

In verschillende landen zoals Mexico, België, Duitsland, Frankrijk, Zwitserland, Tsjechië, Zweden en Canada worden regelmatig de penny farthing races gehouden. In Nederland heeft de eerste race in mei 2019 plaatsgevonden, in Zaltbommel. Er waren deelnemers van 10 landen aanwezig, en ongeveer 40 mensen die aan de race meededen.

Hieronder een voorbeeld van een penny farthing race.


Zoals gezegd, heeft de fiets zijn entree in ons huis gedaan als indoor cycling. Hieronder zie je een aantal afbeeldingen van dit soort apparatuur dat binnenshuis als fitness apparaat gebruikt wordt. Ze zijn er in alle soorten en prijzen, dus let op je budget.